Porady logopedy

PORADY DLA RODZICÓW


Co powinno nas zaniepokoić ?
- dziecko podczas artykulacji wsuwa język między zęby lub ociera nim o wargę - jest to tendencja, która nie wycofa się samoistnie, a w przyszłości może spowodować seplenienie międzyzębowe;
- nawykowo mówi przez nos;
- niepokojące są zmiany anatomiczne w budowie narządów mowy;
- istnieją wątpliwości, czy dziecko dobrze słyszy;
- opóźnienia w nabywaniu poszczególnych sprawności językowych są większe niż 6 miesięcy;
- dziecko nie próbuje komunikować się z otoczeniem, nie rozumie mowy innych osób, nie reaguje na polecenia, nie jest zainteresowane kontaktem z rówieśnikami;

- dziecko zamienia głoski dźwięczne na bezdźwięczne  d na t (zamiast domek mówi tomek), w na f (zamiast woda mówi foda), g na k (zamiast głowa mowi kłowa), b na p (zamiast buda mówi puta);

- dziecko pod koniec 3 r.ż. nie wymawia którejkolwiek z samogłosek ustnych: a, o, u, e, i, y;
- dziecko zniekształca głoski, zastępuje je innymi, nie znanymi w języku polskim, używa obcego dla nas dźwięku, np. wymawia r gardłowo;
- dziecko wyraźnie jąka się (miewa częste blokady i uporczywe powtarzanie jakiejś głoski lub utrudniony start mowy).

Czym nie musimy się martwić?

Jeśli zauważymy u dziecka lekkie zacinanie, powtarzanie sylab nie wpadajmy w panikę, może to być typowa, fizjologiczna niepłynność mowy. Bierze się ona stąd, że w wieku przedszkolnym rozwój myślenia i zasób słownictwa biernego (to, co dziecko rozumie) rozwija się szybciej niż jego umiejętności wypowiadania swoich myśli, a to może powodować rozwojową niepłynność mowy.

Jak pomóc dziecku w rozwijaniu mowy?

Mowa jest sprawnością, wymagającą doskonalenia. Drogą do jej nabywania jest kontakt ze środowiskiem, a więc przejmowanie prawidłowych wzorców mowy poprzez osłuchanie się z nią        w najbliższym otoczeniu. To ile i w jaki sposób mówimy do dziecka ma bardzo duży wpływ na rozwój jego mowy.

Zapobieganie wadom wymowy to rownież zapobieganie trudnościom i niepowodzeniom szkolnym. Bowiem dziecko źle mówiące najczęściej pisze z błędami, słabo czyta, przejawia zahamowania w wypowiadaniu się.

Mowa jest atutem w nawiązywaniu kontaktów społecznych, daje możliwość precyzji komunikacji, stanowi narzędzie w zdobywaniu informacji, pozwala na wyrażanie swoich sądów, uczuć i upodobań oraz zwiększa poczucie bezpieczeństwa.



Oto kilka wskazówek, które podpowiedzą, co zrobić, by mowa dziecka rozwijała się poprawnie     i we właściwym tempie:


JAK NAJWIĘCEJ mów do dziecka podczas codziennych zabiegów pielęgnacyjnych, zabaw, spacerów. Każda sytuacja jest dobra, aby rozwijać jego kompetencję językową. Ciepły i łagodny głos opiekuna działa na dziecko wyciszająco i us- pokajająco. Pamiętaj też o tym, że do dziecka należy mówić powoli i wyraźnie, zaś zdania nie powinny być zbyt długie.
PAMIĘTAJ O TYM, że dziecku należy dostarczać prawidłowych wzorców wypowiedzi. Mów poprawnie, nie powtarzaj wytworów językowych dziecka.

PODCHWYTUJ KAŻDĄ próbę kontaktu słownego ze strony dziecka. Nie gaś naturalnej skłonności dziecka do mówienia obojętnością, cierpką uwagą, lecz słuchaj uważnie wypowiedzi, zadawaj dodatkowe pytania.
NIE ZMUSZAJ dziecka leworęcznego do pisania i rysowania prawą ręką, zaburza to funkcjonowanie mechanizmu mowy, co w konsekwencji może prowadzić nawet do jąkania.
NIE ZAPOMINAJ o częstym okazywaniu swemu dziecku akceptacji i zadowolenia.
RAZEM Z DZIECKIEM czytaj książeczki, opowiadaj historyjki, rysuj, śpiewaj, baw się. To świetna okazja do rozwijania języka, a także do pogłębienia więzi.
NIGDY nie ośmieszaj dziecka, nie zawstydzaj, nie karz go w związku z nie- poprawną wymową.
PAMIETAJ, ŻE większość zaburzeń mowy da się wyeliminować, jeśli terapia zacznie się w wieku przedszkolnym. Terapia logopedyczna nie może się opierać jedynie na spotkaniach z logopedą, ale musi być kontynuowana systematycznie w domu,

w formie zabawy.
MIEJ NA UWADZE to, że łatwiej jest zapobiegać niż leczyć. Uczyń wszystko, aby mowa dziecka była prawidłowa od najmłodszych lat.
Jeśli proces rozwoju mowy przebiega prawidłowo, to dziecko prawidłowo formułuje swoje myśli, jego wymowa jest zrozumiała nie tylko dla najbliższych, ale także dla obcych osób, sukcesywnie rozwija słownictwo i rozumienie pojęć abstrakcyjnych, prawidłowo stosuje formy gramatyczne. Mowa jest głównym środkiem porozumiewania się między ludźmi, a prawidłowy jej rozwój stanowi podstawę kształtowania się osobowości dziecka.

Przed pierwszą wizytą u logopedy...

Postawienie prawidłowej diagnozy logopedycznej jest warunkiem opracowania skutecznej, dostosowanej do potrzeb Twojego dziecka terapii. Dlatego na pierwszym spotkaniu (lub na kilku kolejnych) logopeda przeprowadza szczegółowy wywiad z rodzicem, prowadzi wnikliwą obserwację dziecka oraz badanie logopedyczne. Gdy logopeda uzna, że jest to konieczne, skieruje dziecko na konsultacje do innych specjalistów.
1. Wytłumacz dziecku do kogo i w jakim celu idziecie. Opowiedz mu, czego może się spodziewać. Postaraj się, by było zaciekawione i nie czuło się zagrożone. Pamiętaj, że niepokój rodziców udziela się również dziecku.
2. Przygotuj i zabierz ze sobą: o książeczkę zdrowia dziecka o wypisy ze szpitali, jeśli było hospitalizowane o wyniki konsultacji i badań audiologicznych (badania słuchu) oraz neurologicznych (EEG, MR i TK głowy), jeśli były takie u niego przeprowadzane.
3. Przypomnij sobie, jaki przebieg miała Twoja ciąża i poród. Czy będąc w ciąży zażywałaś jakiekolwiek leki, czy chorowałaś, czy musiałaś leżeć.
4. Jeśli dziecko potrzebuje okularów lub/i aparatu słuchowego albo implantu, nie zapomnij zabrać ich ze sobą.
5. Przypomnij sobie, jak przebiegał dotychczasowy rozwój motoryczny Twojego dziecka.
6. Przypomnij sobie, kiedy Twoje dziecko zaczęło wypowiadać pierwsze słowa.
7. Weź ze sobą coś, co dziecko lubi do jedzenia i do picia. Jeśli dziecko jest karmione butelką, weź tę, którą karmisz je najczęściej. Jeśli karmisz je łyżeczką, zabierz tę ulubioną. Jeśli je stałe pokarmy, przygotuj coś, co będzie mogło gryźć. Nie karm dziecka bezpośrednio przed wizytą, po to, by w jej trakcie miało ochotę coś zjeść.
8. Weź ulubioną zabawkę dziecka i zastanów się, w co i z kim bawi się najchętniej.
9. Przygotuj sobie pytania, jakie chciałbyś zadać logopedzie.

 

 

LOGOPEDA DLA DOROSŁYCH

Logopedia jest nauką interdyscyplinarną, oznacza to, że łączy w sobie i czerpie wiedzę z wielu dyscyplin naukowych, np. medycyny, psychologii, językoznawstwa, ortodoncji, anatomii, itp. Dzięki takiemu podejściu logopeda posiada niezbędną wiedzę, aby właściwie rozpoznać problem z jakim zgłasza się pacjent i udzielić pomocy. Przez długi czas logopeda (i logopedia) był postrzegany jako osoba pracująca z dziećmi. Jednak od pewnego czasu logopedzi pracują także z osobami dorosłymi. U dorosłych najczęstszymi przyczynami zaburzeń mowy i ko- munikowania się są różnego rodzaju choroby układu nerwowego, np. udary mózgu, urazy czaszkowo-mózgowe, choroby neurozwyrodnieniowe (choroba Parkinsona, choroba Alzheimera, itd.), choroby bakteryjne i wirusowe. Często skutkiem tych chorób, oprócz niepełnosprawności ruchowej, są zaburzenia mowy. Przejawiają się one w różny sposób, mają różny poziom głębokości, w różnym stopniu wpływają na poziom porozumiewania się z otoczeniem. I tutaj właśnie "wkracza" logopeda albo neurologopedia, który po dokładnym zbadaniu pacjenta oraz rozpoznaniu występujących zaburzeń (afazja i/lub dysartria) zaleci odpowiednią terapię, mającą na celu usprawnienie porozumiewania się. Każdy pacjent z za- burzeniami mowy, niezależnie czy jest to afazja czy dysartria, wymaga prowadzenia terapii logopedycznej. Zwykle terapia jest rozpoczęta w momencie pobytu pacjenta na oddziale udarowym lub rehabilitacji, problem pojawia się, kiedy pacjent opuszcza szpital, ponieważ nie zawsze ma możliwość kontynuacji terapii logopedycznej.

 

 

 

 

Jak pomoc dziecku z niepłynnością mowy?


Problemy, z jakimi spotyka się dziecko z niepłynnością mowy zarówno w domu jak i szkole:


- Unikanie kontaktu wzrokowego – dziecko nie patrzy na słuchacza, gdy ma kłopoty z wypowiedzeniem jakiś słów. Sam fakt odwracania się od słuchacza może zwrócić uwagę tej osoby, że coś nie jest w porządku. Skutek takiego zachowania jest zwykle odwrotny do oczekiwań dziecka, które poprzez patrzenie w inną stronę chce odwrócić uwagę od swoich trudności w wypowiadaniu się.

- Unikanie mówienia- dziecko czasem unika wypowiadania pewnych słów lub dźwięków, które wydają mu się trudne do wymówienia. Używa wtedy innych wyrazów, mających podobne znaczenie. Często dziecko zmienia też całe zdania, aby uniknąć wypowiedzenia wyrazu, wiedząc, że się zająknie. W ostateczności rezygnuje z mówienia, prosi rodziców, kolegę, aby je wyręczył, udaje że nie wie, co powiedzieć, wzrusza ramionami, sprawia wrażenie, że zapomniało lub jest czymś zajęte. Dziecku wydaje się, że lepiej mieć opinię mniej inteligentnego niż jąkającego się.

- Unikanie niektórych sytuacji – dziecko dostrzega, że jego mówienie w pewnych sytuacjach sprawia mu trudności. Czasem wydaje mu się, że wymagania danej sytuacji przekraczają jego możliwości.
Np. oczekiwanie w kolejce i zamówienie posiłku w stołówce, zgłoszenie się przy odczytywaniu listy obecności, czy rozmowa przez telefon stają się barierami nie do pokonania. Dziecko zaczyna unikać trudnych dla niego sytuacji. Idzie do sklepu samoobsługowego, spóźnia się do szkoły, aby nie odpowiadać podczas czytania listy obecności, traci stopniowo przyjaciół, gdyż nie umawia się i nie spotyka z kolegami. Ukryte aspekty jąkania sprawiają, iż życie dziecka staje się ograniczone.

- Izolowanie się od świata zewnętrznego – gdy odczuwamy lęk przed mówieniem, odizolowujemy się od otaczających nas ludzi, rówieśników. Dlatego dziecko z niepłynnością mowy często zamiast wyjść na jakieś spotkanie grupowe, zostaje w domu i znajduje sobie takie zajęcia, które wykona samodzielnie.

- Głębokie przeżywanie wszystkich wydarzeń.

- Brak możliwości natychmiastowego powiadomieniach o swoich stanach - przeżyciach związanych    z doznanymi krzywdami czy niesprawiedliwością, która go dotknęła lub której był świadkiem.          W takiej chwili dziecko znajduje się w stanie napięcia emocjonalnego i płynność jego mowy jest szczególnie zaburzona. Jeżeli wychowawca nie jest uwrażliwiony na śledzenie stanów emocjonalnych swojego wychowanka, niczego nie zauważy. Dziecko szybko uczy się, że próby nawiązania werbalnego kontaktu z nauczycielem w stanie, w jakim znajduje się w chwili skrzywdzenia, są bardzo ograniczone. Wie, że wtedy bardzo się jąka, inni uczniowie mu przeszkadzają, nauczyciel jest niecierpliwy i z wyjaśnień nic nie wyniknie. Pozostanie tylko niesmak i poczucie bezsilności.

- Brak zrozumienia nauczycieli – niektórzy nauczyciele nie potrafią zrozumieć, jak to się dzieje, że uczeń jednego dnia jąka się więcej, a drugiego mniej. Dziwi ich także, że w czasie odpowiedzi nie jest w stanie wypowiedzieć słowa, rozmawia natomiast całkiem swobodnie z kolegami podczas przerwy, a nawet potrafi się pokłócić i wtedy tez bywa wszystko w porządku. Nie chcą zrozumieć, że właśnie tak przebiega jąkanie.

 

Jak można pomóc dziecku?

• Pod żadnym pozorem nie wolno zwracać dziecku uwagi na to, że jego mowa jest nieprawidłowa. Dziecko nie zdaje sobie z tego sprawy, a uświadomienie mu, że jest „nie takie jak powinno być” tylko pogorszy sprawę.

• Złą metodą jest też nagrodzenie dziecka za prawidłowo wypowiadane zdania- to nauczy dziecko, że bardziej opłaca mu się raz na jakiś czas zająknąć, by potem dostać pochwałę za prawidłową mowę.

• Warto pracować nad rozwojem aparatu mowy –można to robić poprzez włączanie do zabawy takie czynności jak dmuchanie np. piórka/balonika, śpiewanie, naśladowanie różnych dźwięków np. mruczenie kotka, chrumkanie świnki.

• Spróbuj słuchać tego, co dziecko mówi a nie jak mówi- odkryjesz wtedy radość rozmowy                z dzieckiem, a ono odczuje, że jego myśli są ważne.

• Skoncentruj się na treści wypowiedzi dziecka - wtedy nie uzewnętrznisz negatywnych reakcji na niepłynność jego mowy.

• Umocnij swoje więzi z dzieckiem tak, aby czuło, że może porozmawiać z Tobą o wszystkich swoich problemach.

• Bardzo ważnym czynnikiem jest język, jakim posługują się osoby z najbliższego otoczenia dziecka jąkającego się. Dzieci chętnie naśladują mowę rodziców, kolegów.
Np. Jeśli rodzice dziecka mówią szybko, to ono również będzie próbowało mówić w tym samym tempie. Oznacza to, że nie będzie miało dość czasu, aby dobrać odpowiednie słowa, zbudować poprawne zdania czy odpowiednio zaprogramować ruchy mięśni narządów artykulacyjnych.

• Nie używaj zbyt skomplikowanych słów (proste i krótkie komunikaty).

• Warto skontaktować się z logopedą.


Czasami gdy dzieci wyczuwają, że coś jest nie tak z ich mową, stosują unikanie- zmieniają słowa, mówią nienaturalnym głosem lub z innym akcentem, aby zamaskować problem. Zdarza się także, że reakcje związane z niepłynnością mowy objawiają się w postaci fizycznych dolegliwości. Jest to „sposób” dzieci z radzeniem sobie z trudnościami np. ból brzucha czy głowy. Dolegliwości te są symptomem uczuć związanych z przykrymi doświadczeniami zarówno w domu jaki i szkole. Niestety, jąkanie może trwale zmienić postrzeganie dziecka na siebie. Jest to jeden z największych problemów związanych z tym zaburzeniem mowy. Dziecko nie wypowiada słów, które chciałoby powiedzieć, np. w restauracji zamawia nie takie potrawy, na jakie miało ochotę, gdyż nie mogło wypowiedzieć określonych słów. Podobne sytuacje powtarzają się, aż prawdziwe „ja” zostaje przytłoczone przez „jąkające się ja” i od tej pory dziecko odbiera siebie jako „jąkałę”.

Dzieci, o jakich tu mowa często nie mogą swobodnie porozmawiać. Wszyscy doskonale wiemy jak wiele potrafi zdziałać rozmowa, jak często pragniemy zwierzyć się zaufanej osobie, rozmowa o problemach daje nam wrażenie, iż są one łatwiejsze do pokonania. Kłopoty nie znikają, ale otwarta rozmowa z druga osobą bardzo ułatwia nam ich rozwiązanie, wyjaśnia niepewność czy zmniejsza niepokój.

Natomiast jeżeli dziecko nie uzewnętrznia swoich uczuć i nie ma możliwości przedyskutowania swoich problemów, to istnieje zagrożenie, że zamknie się w sobie, zacznie unikać mówienia, a nawet będzie miało problemy ze snem. W związku z powyższym należy koniecznie podejmować rozmowy z dziećmi i wyjaśniać im problemy związane z ich mową i nie tylko.
 

Na podst.:

- Tarkowski Zbigniew „Jąkanie wczesnodziecięce”;

Warszawa 1992; Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne.

- Edyta Joanna Lichota „Profilaktyka jąkania i niepłynności mówienia”;

Gdańsk 2008; Wydawnictwo Harmonia.

- Wanda Kostecka „Dziecko i jąkanie- poradnik dla rodziców, nauczycieli i logopedów”;

Polskie Towarzystwo Logopedyczne.

 

 

 

 

 

Ćwiczenia logopedyczne ułatwiające oddychanie i mówienie po usunięciu trzeciego migdałka

u dziecka.

 

Usunięcie trzeciego migdałka likwiduje przyczynę choroby, ale nie usuwa jej skutków. Wieloletni nawyk sprawia, że dziecko w dalszym ciągu: ma otwartą buzię, oddycha ustami, wysuwa język między zęby, często mówi wadliwie, niezrozumiale, nieestetycznie.

 

Proponuję następujący zestaw ćwiczeń:

Ćwiczenia oddechowe przy mocno zaciśniętych zębach trzonowych i zamkniętych ustach:

Celem tych ćwiczeń jest zlikwidowanie nosowania i nauczenie oddychania nosem.

1.Równomierny wdech i wydech nosem:

•zaczynamy od 3 wdechów i robimy przerwę (5 razy),

•potem zwiększamy do 4 (5, 6, 8, 10) oddechów (5 razy).

Pomocne przy tych ćwiczeniach będzie przytrzymywanie ustami paska papieru („sztuczny język”), plastikowego krążka itp. Zachęcam do przeprowadzania ćwiczeń z wykorzystaniem płytki przedsionkowej, najlepiej silikonowej (do kupienia w dobrych sklepach stomatologicznych).

2.Wydłużamy fazę wydechową:

•wdech i wydech nosem („wąchanie kwiatów”),

•w czasie wydechu mruczymy („misie”) długo, mówimy spółgłoskę M (Uwaga! Nie dodawać samogłoski Y). Można mierzyć czas mruczenia i zapisywać rekordy.

Ćwiczenia warg:

Celem tych ćwiczeń jest wzmocnienie mięśni warg, nauczenie zamykania ust i zaciskania zębów trzonowych w czasie spoczynku oraz zlikwidowanie nawyku otwartej buzi.

1.Bardzo mocno zaciskamy zęby trzonowe i usta, potem zwalniamy napięcie warg, powracamy do stanu spoczynku (Uwaga! Nie otwieramy ust) – 5 razy.

2.Nakładamy wargę górną na dolną i powracamy do stanu spoczynku – 5 razy.

3.Nakładamy wargę dolną na górną i powracamy do stanu spoczynku – 5 razy.

4.Ćwiczenia 2 i 3 na zmianę – 5 razy.

5.Ćwiczenia z płytką przedsionkową (najlepiej silikonową – do kupienia w dobrych sklepach stomatologicznych):

•wsuwamy ją pod wargi, wargi obejmują ją – zęby zaciśnięte,

•lekko pociągamy za kółko tak, aby płytka nie wypadła – 5 razy.

6.Dmuchamy przez słomkę – usta obejmują słomkę; potem wciągamy powietrze przez słomkę – przysysanie papierków – 5 razy.

7.Całuski – wysuwamy ściągnięte wargi i cmokamy – 5 razy.

Ćwiczenia języka:

Celem tych ćwiczeń jest spionizowanie języka przez cofnięcie go od (spomiędzy ) zębów.

1.Kląskanie językiem („koniki”):

•uśmiech – 5 razy,

•ryjek – 5 razy,

•uśmiech i ryjek na zmianę – 5 razy.

2.Przesuwamy czubkiem języka od wałka dziąsłowego za górnymi zębami po szwie podniebnym w głąb jamy ustnej i opuszczamy język („język zagląda do gardła”) – 5 razy.

3.Rozcieramy językiem pokarm po podniebieniu-miód, masło orzechowe, gotowane ziemniaki, serek topiony, dżem, kasza manna itp.

4.Przytrzymujemy językiem przy podniebieniu witaminę C, drażetkę, kostkę czekolady, opłatek, wafelek – widać naciągnięte wędzidełko podjęzykowe – 5 razy.

5.Płuczemy gardło – 5 razy.

6.Naśladujemy po 5 razy:

            Kukułkę – kuku

            Żabkę – kum kum

            Koguta – kukuryku

            Kurkę – ko ko

            Indyka – gul gul

            Grę w piłkę – kop gol